تبلیغات
بانک اطلاعات روانشناسی - حرکت بدن

بانک اطلاعات روانشناسی
 

 

روانشناسی ارتباطات و حرکت بدن

ارتباط غیر کلامی یا پیام رسانی بدن نقش اساسی در رفتار اجتماعی انسان ها ایفا می کند. کاربرد صحیح اطلاع رسانی غیر کلامی بخش اساسی توان اجتماعی و مهارت های اجتماعی ویژه را تشکیل می دهد. پژوهش های اخیر توسط روان شناسان اجتماعی نشان داده است که این پیام ها بیش از آنچه تصور می شود اهمیت دارند و به طور بسیار پیچیده ای عمل می کنند. بنابراین برای درک بهتر رفتار اجتماعی انسان ها باید این سیستم اطلاع رسانی غیر کلامی را با جزئیات بیشتری موشکافی کنیم.

پیام های غیر کلامی عبارتند از: حالات چهره، نگاه (بازشدن مردمک)، ژست ها و سایر حرکات بدن، حالت بدن (طرز ایستاندن، نشستن، .. )، تماس های بدنی، رفتار فضایی، لباس و سایر جنبه های ظاهری، آواگرمی غیر کلامی، بو و نظایر این ها.

امروزه پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که تاثیر کلی یک پیام، 7 درصد کلامی( فقط به صورت کلام)، 38 درصد صوتی(شامل تن صدا، نوسان صدا، و دیگر عوامل صوتی)و 55 درصد به صورت غیر کلامی منتقل می شود؛ که این حاکی از اهمیت اطلاع رسانی غیر کلامی در ارتباطات امروزی دارد و به واقع تأیید کننده این مطلب است که بسیاری چیزها را نمی توان به طور رسا تنها با واژه ها بیان کرد.
انواع پیام رسانی غیرکلامی
پیام رسانی غیر کلامی به بخش های زیر قابل تفکیک است:
1ـ برون فکنی عواطف یا هیجانات: عمدتاً از راه چهره، بدن و صدا انجام میگیرد. فهم این موضوع ما را به قلب روانشناسی هیجانات می کشاند.
2ـ مراوده نگرش های بین فردی: ما به کمک عوامل غیر کلامی مثل نزدیک کردن خود به دیگران، آهنگ یا لحن صدا، لمس، نگاه و حالات چهره رابطه( یا دوستی) خود را با دیگران برقرار یا حفظ می کنیم.
3ـ ملازمات و عوامل پشتیبانی کننده از گفتار: سخنرانان و شنوندگان دائماً مشغول توالی پیچیده ای از سرتکان دادن ها، برخورد نگاه ها و آواگری های غیر کلامی هستند که به طور تنگاتنگی با گفتار هم زمانی ارتباط داشته و نقش اساسی در مکالمه ایفا می کنند.
4ـ خود نمایی: که عمدتاً به وسیله ظاهر و با درجه ای کمتر از صدا حاصل می شود.
5ـ آداب تشریفات: علائم غیر کلامی در خوش آمدگویی ها، سلام و احوالپرسی ها و سایر تشریفات نقشی بارز و در خور توجه دارند.
بعضی از حرکات اساسی و منشأ آنها
اغلب حرکات و اشارات اساسی در ارتباطات اجتماعی، در همه جای دنیا یکسان است. مردم زمانی که ناراحت یا عصبانی هستند اخم می کنند. تکان دادن سر تقریباً در همه نقاط جهان به معنای آری یا تایید است. تکان دادن سر از یک سو به سوی دیگر نیز جهانی بوده و پاسخ منفی یا نه را نشان می دهد و به احتمال زیاد علامتی است که در دوران کودکی آموخته شده است؛ نوزادی که به حد کافی از شیر مادر تغذیه کرده، سر خود را به علامت رد کردن پستان مادر از یک سو به سوی دیگر حرکت می دهد و به زودی فرا می گیرد که از تکان دادن سر برای نشان دادن عدم موافقت یا پاسخ منفی استفاده کند. شانه بالا انداختن نیز مثال خوبی از یک حرکت جهانی است که یک فرد برای نشان دادن اینکه متوجه صحبت های شما نمی شود به کار می برد.
با این حال همانگونه که ارتباط کلامی در فرهنگ های گوناگون متفاوت است، ارتباط غیر کلامی نیز تا حدودی متفاوت است. ممکن است نوعی علامت در یک فرهنگ خاص بسیار رایج و دارای تعبیری بسیار واضح باشد در حالیکه در فرهنگی دیگر شاید بی معنی و یا حتی به معنای کاملاً متضاد باشد. به عنوان مثال می توان به معانی و تعبیر های فرهنگی علائم بسیار رایج دست اشاره نمود. علائمی نظیر علامت حلقه، علامت شست دست و علامت "V".
علامت حلقه (OK )
این علامت(که با حلقه کردن دو انگشت شست و سبابه شکل می گیرد) در اوایل قرن نوزده در امریکا و ظاهراً توسط روزنامه نگارانی که در آن زمان استفاده از حروف اول هر کلمه را برای مختصر کردن عبارات معمولی مد نمودند، رواج پیدا کرد. به نظر می رسد که علامت حلقه نمایانگر حرف "O" از "OK" باشد.
استفاده از عبارت "OK" در همه کشورهای انگلیسی زبان رایج است و با اینکه خیلی سریع به کشورهای اروپایی و آسیایی نیز گسترش یافته، در بعضی جاها معنی متفاوتی دارد. مثلاً در فرانسه به معنی صفر یا پوچ نیز هست و در ژاپن میتواند به معنی پول باشد.

علامت "V"
چرچیل علامت "V" را برای "Victory" به معنی پیروزی در طول جنگ جهانی دوم استفاده و رایج نمود اما در مدل مورد استفاده وی کف دست کاملاً آشکار بود. این علامت در سراسر استرالیا و زلاندنو، بریتانیای کبیر و امریکای شمالی (کشورهای انگلیسی زبان) شهرت و تعبیر توهین آمیزی دارد. در تعبیر توهین آمیز آن ، کف دست رو به خود سخنگو می باشد. البته در اکثر نقاط اروپا، حتی در صورتی که کف دست رو به سخنگو باشد، هنوز معنی پیروزی را می دهد.
این مثال حاکی از آن است که برداشت های اشتباه از حرکات و اشارات می تواند موجب ناراحتی افراد شود و بنابراین باید همیشه قبل از نتیجه گیری از حرکات یا ایما و اشارات یک فرد، زمینه فرهنگی او را در نظر گرفت.

ظاهر سازی حرکات بدن
یکی از سوالات بسیار رایج که به ذهن می رسد این است که " آیا امکان ظاهر سازی حرکات وجود دارد یا خیر؟" پاسخ این سوال به طور کلی به دلیل عدم امکان ایجاد هماهنگی بین حرکات اصلی بدن با اشارات ریزتر و همچنین با کلام منفی است. به نظر می رسد که مغز انسان دارای یک مکانیسم حصول اطمینان باشد که دریافت یک سری پیغام های غیر کلامی ناهماهنگ را ثبت می کند. البته مواردی هم وجود دارد که حرکات بدن به طور عمدی برای دستیابی به اهدافی خاص، ظاهر سازی می شوند.
بعضی از مردم که فرقه آنها مستلزم دروغ گفتن است مانند سیاستمداران، وکلا، هنرپیشه ها و مجریان تلویزیون آنقدر در ظاهرسازی حرکات بدن خود تبحر پیدا کرده اند که به سختی می توان به دروغ آن ها پی برد. کاملاً مشخص است که لازمه دروغگویی موفقیت آمیز، یا حذف کلیه حرکات مثبت و منفی (که البته کار دشواری است) حین روغگویی است یا پنهان کردن و از دید دور نگه داشتن بدن است. از این جهت است که در طول بازجویی پلیس، متهم روی یک صندلی در محیط باز و یا زیر نور قرار می گیرد تا بدنش کاملاً درمعرض دید بازجوها باشد. طبعاً بهترین راه دروغگویی از پشت تلفن است!
در دروغگویی ضمیر ناخودآگاه ما به طور خودکار و مستقل از دورغ کلامی مان عمل می کند بنابراین "زبان بدن" ما این دروغ را آشکار می سازد. از این جهت اشخاصی که بندرت دروغ می گویند براحتی شناسایی می شوند. به هنگام دروغ گفتن ضمیر ناخودآگاه، انرژی عصبی ارسال می کند که در تضاد با کلام شخصی به نظر می رسد.
چگونه مفهوم حرکات بدن را بیاموزیم؟
حداقل روزی 15 دقیقه از وقت خود را برای مطالعه و تعبیر حرکات سایر مردم و نیز دستیابی به آگاهی هوشیارانه از حرکات خودتان، اختصاص دهید. یک محل خوب برای تعبیر حرکات، مکانی است که مردم با یکدیگر ملاقات و ارتباط برقرار می کنند.
فرودگاه مکان خوبی برای مشاهده گستره کامل حرکات انسان ها است زیرا مردم خیلی راحت اشتیاق، عصبانیت، غم، شادی، بی حوصلگی و خیلی دیگر از احساساتشان را از طریق حرکات بدن نمایان می کنند. تلویزیون نیز روش بسیار خوبی برای فراگیری ارتباط غیر کلامی فراهم می آورد البته به شرطی که صدای آن را قطع کنید و از طریق تماشا کردن تصویر، قضایا را درک کنید.
پس از فراگیری"زبان بدن" می توانید به یک مهمانی بروید و تمام شب با تماشای علائم بدنی دیگران خوش بگذرانید!
قلمرو ها و حریم های شخصی
یک قلمرو، منطقه یا فضائی است که انسان از آن خود و به مثابه امتدادی از بدنش می داند و یا به گفته دکتر "هال"،حجم مشخصی از هوا است که اطراف بدن را فراگرفته است.
همانند حیوانات، انسان نیز فضای شخصی و متحرک متعلق به خود را دارد به عبارت دیگر یک "حباب هوایی" را با خود حمل می کند که اندازه آن بستگی به تراکم جمعیت محلی دارد که در آن بزرگ شده است. بنابراین این حریم شخصی وابسته به عوامل فرهنگی است. در حالی که در بعضی از فرهنگ ها مانند ژاپنی ها عادت به ازدحام وجود دارد خیلی ها فضاهای باز و وسیع را ترجیح می دهند و دوست دارند فاصله خود را از سایرین حفظ کنند.
محدوده حریم
1- حریم صمیمی (خصوصی) : بین 15 تا 45 سانتی متر
در میان همه حریم ها و شعاع آنها این حریم از اهمیتی خاص برخوردار است زیرا انسان آن را شخصی و متعلق به خود می داند و از آن دفاع می کند.
تنها اشخاصی که از نظر عاطفی بسیار نزدیک به ما هستند اجازه ورود به این محدوده را دارند.
2- حریم شخصی: بین 46 سانتی متر تا 1- 2 متر
این فاصله ای است که در مهمانی ها و محافل دوستانه و همایش های اجتماعی حفظ می شود.
3- حریم اجتماعی: بین 1- 2 متر تا 3- 6 متر
در مقابل اشخاص غریبه و اشخاصی که آشنایی کمتری با آن ها داریم چنین فاصله ای را حفظ می کنیم. 4- حریم عمومی: بیش از 3- 6 متر
هنگامی که مخاطب ما یک گروه بزرگ است، این حریم فاصله ای است که برای راحت بودن انتخاب و حفظ می کنیم.

بهره گیری عملی از اندازه حریم ها
یک شخص معمولاً به یکی از این دو صورت وارد حریم صمیمی (یا خصوصی) ما می شود: صورت اول اینکه خویشاوند یا دوست نزدیک است و صورت دوم اینکه شخصی غیر از دوست است و احتمالاً مقصودی خصمانه (متجاوزانه)دارد و یا در صدد حمله به ما است. با اینکه ما معمولاً افراد غریبه را که وارد حریم اجتماعی یا شخصی ما می شوند تحمل می کنیم ولی ورود یک غریبه به داخل حریم صمیمی (خصوصی) مان موجب تغییرات فیزیولوژیکی در بدنمان می گردد. تپش قلب سرعت می گیرد، آدرنالین به سمت خون سرازیر می شود و جریان خون به داخل مغز و عضلات شدت می گیرد تا از نظر جسمی ما را آماده مبارزه یا فرار نماید. این بدان معنی است که وقتی دست خود را دوستانه بر روی یا دور بدن شخصی که تازه با وی آشنا شده اید قرار می دهید شاید منجر به پدید آمدن یک احساس منفی در آن شخص شوید گو اینکه آن شخص برای اجتناب از آزردن شما شاید لبخند بزند و به ظاهر خود را خشنود نشان بدهد. اگر مایلید مردم در حضور شما احساس راحتی بکنند قانون طلایی "حفظ فاصله" را رعایت کنید. حضور در اماکن پر ازدحام مانند کنسرت ها، سینماها، آسانسور، قطار یا اتوبوس موجب تجاوز اجتناب ناپذیر به حریم صمیمی سایرین می شود و بروز عکس العمل های مردم نسبت به این تجاوز با هم متفاوت است.
فهرستی از قوانین غیر مکتوب وجود دارد که تو صیه می شود هنگام رویارویی با شرایط پر ازدحام مانند آسانسور شلوغ یا وسیله نقلیه اکیداً از آن پیروی نمایید:
1- اجازه صحبت کردن با شخصی را ندارید و این شامل آشنایان نیز می شود.
2- در تمام مدت از خیره شدن در چشم دیگران باید اجتناب کنید.
3- باید چهره خود را ثابت نگه دارید و هیچ گونه احساساتی نباید نمایان شود.
4- چنانچه کتاب یا روزنامه ای پیش رو دارید باید به ظاهر عمیقاً مجذوب آن شوید.
5- هر چه ازدحام بیشتر باشد میزان حرکات بدن شما باید کمتر باشد.
6- در آسانسورها ناگزیر به تماشا کردن شماره های طبقات در بالای سرخود هستید!
اغلب شنیده ایم که هنگام صحبت از افرادی که در ساعات شلوغ با وسیله نقلیه عمومی به سر کار می روند با عناوینی چون غمگین و ناراحت و نومید یاد می شود. این برچسب ها به علت چهره خالی و بدون احساس مسافران مورد استفاده قرار می گیرد. اما این برآورد غلط از سوی بیننده است. در واقع، چیزی که بیننده مشاهده می کند گروهی از مردم اند که از قوانین مربوط به تجاوز اجتناب ناپذیر به حریم صمیمی افراد در یک مکان عمومی شلوغ پیروی می کنند.
باتوجه به این گفته ها به راحتی می توان فهمید که چرا مناطقی که از بالاترین تراکم جمعیت انسانی برخوردارند بالاترین میزان جنایت و خشونت را نیز دارا می باشند .
بازجویان پلیس از شیوه تجاوز به حریم ها برای کاستن از مقاومت مجرمین در حین بازجویی استفاده می کنند. آن ها مجرم را روی یک صندلی ثابت و بدون دسته در یک فضای خالی قرار می دهند و سپس در حالیکه سوال می پرسند کراراً به حریم خصوصی و حتی خیلی خصوصی او تجاوز می کنند و تا زمانی که به نتیجه برسند به آن وضعیت ادامه می دهند. اغلب زمان کوتاهی طول می کشد تا با این حمله های مکرر به حریم های خصوصی، مقاومت مجرم درهم بشکند.





طبقه بندی: رفتار شناسی، 
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 11 اسفند 1389 توسط حمید رضا
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
قالب وبلاگ